کلینیک کاردرمانی درهشتگرد 09121623463:دیدگاه بوم شناختی

دیدگاه بوم شناختی

دیدگاه بوم شناختی، یکی از دیدگاه های جدید رشد است که در دهه 1980 مطرح شده است. این دیدگاه بر ارتباط بین فرد، محیط و تکلیف تاکید دارد و ظاهر شدن مهارت های حرکتی را حاصل اثر متقابل این عوامل می داند. دیدگاه بوم شناختی دارای دو شاخه ی متفاوت است که یکی کنترل حرکتی و هماهنگی و دیگری ادراک را مورد توجه قرار داده است.

 

1-دیدگاه سیستم های پویا

براساس دیدگاه سیستم های پویا، رشد مهارت های حرکتی ،تنها حاصل رشد یک سیستم نیست ؛ بلکه سیستم های متعددی در درون و خارج از بدن در آن نقش دارند. اثر متقابل بین این سیستم ها، یا به طور دقیق تر ، اثر متقابل بین فرد ، محیط و تکلیف باعث ظاهر شدن رفتارهای حرکتی می شود.

با توجه به این که برای اجرای یک حرکت، روش های بسیار زیادی وجود دارد، سیستم های درون بدن به طور خود بخود با هم هماهنگ شده و تعداد انتخاب ها را محدود می نمایند. به عبارت دیگر، سیستم های مختلف درون بدن ، به صورت یک واحد عملکردی سازمان یافته(ساختار هماهنگ) و بدون نیاز به فرمان های عصبی متعدد از سیستم اعصاب مرکزی، حرکت اجرا می کنند . بنابراین ، حرکت، حاصل خودسازمانی  سیستم های بدن، ماهیت محیط و نیاز های تکلیف است.طرفداران این دیدگاه معتقدند که سرعت رشد سیستم های مختلف بدن یکسان نیست. در صورتی که دریک رفتار حرکتی ، چند سیستم خاص درگیر باشند، تا وقتی که تمام این سیستم ها به درجه معینی از رشد نرسند، رفتار حرکتی مذکور ظاهر نخواهد شد . به سیستم یا سیستم هایی که رشد لازم را دیرتر بدست می آورند، محدود کننده یا کنترل کننده ی سرعت رشد آن رفتار حرکتی می گویند. به عنوان مثال، در حرکت راه رفتن، سیستم های متعددی درگیرند. ممکن است سیستم اعصاب به رشد لازم برای ظاهر شدن این حرکت رسیده باشد، وی تا وقتی که قدرت عضلات اندام تحتانی طفل به حد کافی افزایش نیابد، حرکت ظاهر نخواهد شد؛ بنابراین قدرت عضلانی ، محدود کنندهی سرعت رشد راه رفتن است. در دوران سالمندی ، سیستم یا سیستم هایی که زودتر قابلیت های لازم را از دست می دهند، محدود کننده ی سرعت رشد هستند. به عنوان مثال، ممکن است که فردی سالمند برای اجرای شکل پیشرفته ی حرکت پرتاب ، از قابلیت عضلانی و عصبی کافی برخوردار باشد، ولی کاهش انعطاف پذیری مفصل شانه ، مانع استفاده او از الگوی پیشرفته پرتاب شود؛ بنابراین انعطاف پذیری  ، محدود کننده ی سرعت رشد می باشد.

یکی دیگر از اصول این دیدگاه، مداوم نبودن رشد است. با وجود تغییرات مداوم در برخی عوامل، تغییرات کیفی در اجرای مهارت مداوم نیست. به عنوان مثال ، وقتی سرعت حرکت کودک کم است، الگوی راه رفتن دیده می شود. با رشد بیشتر برخی سیستم ها ، مثل تعادل ، قدرت عضلانی و … سرعت حرکت کودک بیشتر می شود، ولی تغییری در رفتار دیده نمی شود. این افزایش تا جایی ادامه می یابد که سرعت به حد معینی رسیده و الگوی راه رفتن به دویدن تبدیل شود. بنابراین با وجود تغییرات مداوم در برخی سیستم ها و افزایش مداوم سرعت، تغییر کیفی در رفتار حرکتی مداوم نیست.

 

2-دیدگاه ادراک- عمل

دیدگاه ادراک –عمل طی دهه ی 1960و 1970 به وسیله ی گیبسون((Gibsin مطرح شد. به عقیده ی او ، بین دو سیستم ادراکی و حرکتی ارتباطی نزدیک وجود دارد. واژه ی فراهم سازی در این دیدگاه، به نوع عملی که یک شی ء برای فرد فراهم می سازد، اشاره می کند. به دلیل ارتباط زیاد بین فرد و محیط ، خصوصیات فرد ، به اشیاء معنا می دهد؛ به عبارت دیگر، افراد، ویژگی های محیط را در ارتباط با خود می سنجند. به عنوان مثال ، برای بالا رفتن از یک سری پله ، فرد به ادراک ارتفاع پله ها پرداخته و با توجه به اندازه ی بدن خود، شیوه ی بالا رفتن از آن را انتخاب می کند . این که برای بالا رفتن از پله ها، با یک پا روی هر پله قدم بگذارد یا دو پا را روی هر پله گذاشته و بعد روی پله ی بعدی برود، فقط به ارتفاع پله ها بستگی  ندارد؛ بلکه اندازه یبدن فرد هم مهم است. ممکن است شیوه ی بالا رفتنی که یک سری پله برای یک کودک و یک بزرگسال فراهم سازی می کند،متفاوت باشد. استفاده از ابعاد درونی (باتوجه به اندازه ی بدن) بجای ابعاد بیرونی را مقیاس بندی بدن می نامند. بر اساس عقاید گیبسون ، تغییر افراد(مثل نمو یا افزایش قابلیت های حرکت) ، فراهم سازی را تغییر داده و الگوی جدیدی از حرکت را ایجاد می کند. به عنوان مثال، طفلی که به دلیل اندازه های کوچک بدن ، قادر به گذاشتن قدم های متوالی بر روی پله ها نیست، با گذشت زمان و افزایش طول اندام تحتانی، قدرت عضلانی و تعادل، توانایی این کار را پیدا می کند و باتوجه به ابعاد و ویژگی های جدید، الگویی جدید فراهم سازی می شود. والدین، معلمان ورزش و مربیان می توانند با تغییر نسبت اندازه ی اشیاء به اندازه ی بدن در سنین پایین تر الگوهایی مشابه با بزرگسالان را ایجاد کنند. استفاده از توپ مینی بسکتبال و کاهش ارتفاع حلقه برای کودکان، انجام شوت یک دست با الگویی مشابه بزرگسالان را امکان پذیر می سازد.

براساس دیدگاه ادراک –عمل، افراد با حرکت مداوم چشم ها ، سر و بدن ، محیط را به طور مستقیم ادراک می کنند و برای اجرای حرکت ، نیازی به محاسبات پیچیده و پردازش اطلاعات مربوط به اشیاء و بدن خود ندارند. تغییر اندازه ی تصویر اشیاء بر روی شبکیه و سرعت این تغییر (در اثر حرکت شیء یا فرد)، اطلاعاتی در مورد موقعیت فضایی شیء و فرد و همچنین زمان باقیمانده تا لحظه برخورد فراهم می کند. سیستم ادراکی، این اطلاعات را به طور مستقیم به سیستم حرکتی انتقال می دهد و فرد بدون محاسبه سرعت شیء یا بدن، فاصله ی آنها از هم و… حرکت را در زمان صحیح راه اندازی می کند. انسان ها و حتی بسیاری از حیوانات، در مورد زمان حرکت برای دریافت شیئی متحرک، تصمیم گیری هوشیارانه انجام نمی دهند. اطلاعات ادراکی ، به طور مستقیم و غیرهوشیارانه، حرکت را راه اندازی می کند.

 

Related posts